شنبه, ۲۶ اسفند ۱۴۰۲، ۰۳:۲۲ ق.ظ
دیوید ممت از جمله هنرمندانی استکه قلم کوبنده ای در نقد دارد. گاه در نقد هایش، خودش را نیز نقض میکند؛ اما نمی توان او و تفکرات هنری اش را ندیده گرفت. توجه جهانی به آثار ممت باعث شده، در بحث نقد و توصیه، رها و آزاد، اندیشه هایش را منتشر کرد. از سوی دیگر منتقدان نیز بدون ملاحظه، به نقد آثارش پرداخته اند؛ که از هر دو وس، غور در بستر اندیشه ورزی باعث لذت مخاطب شده و می شود.
ممت در کشور ما نیز شناخته شده و پرطرفدار است. کتاب هایش ترجمه می شوند و نمایش نامه هایش به روی صحنه می روند؛ ولی به نظر می رسد همچنان باید او را شناخت.
دیوید ممت، نمایش نویس محبوب تهیه کنندگان برادوی است. این محبوبیت دلیل روشنی دارد؛ ممت، برندی موفق در هنر تئاتر آمریکاست. کافی است نامه با یک نمایش همراه شود تا فروش بلیت های آن اثر خیلی زود پایان یابد. او نویسنده و کارگردان موفقی است که تماشاگران با اعتماد و لذت به تماشای آثارش می نشینند. از سوی دیگر بازیگران و کارگردانان بسیاری در سطوح مختلف (آماتور و حرفه ای) نیز همواره و مشتاقانه انتظار می کشند تا بتوانند با متنی از او در تئاتر دیده شوند.
از نمایش نامه های ممت به رقص زبانی یاد می شود. رقصی چالش بر انگیز و آمیخته با هزل و کلام خشن و اصطلاحات عامیانه. ممت کلاه های زیادی به سرش گذاشته: کلاه بازیگری، کارگردانی، نویسنده، شاعر، مقاله نویس، فیلم نامه نویس و البته نمایش نامه نویس. به کلاه های ممت باید آموزش و تدریس در دانشگاه هم اضافه کرد. کلاس های درس او در مدرسه تئاتر ییل (Yale) و دانشگاه نیویورک میزبان مشتافان هنر تئاتر و سینماست.
وی درباره ی علاقه اش به تدریس می گوید:«من به صورت آکادمیک آموزش بازیگری دیدم. بازیگر برای موفق بودن باید دو خصیصه داشته باشد. اول سرشت بازیگری و مهمتر از آن، انضباط. من هیچکدام از این ها را نداشتم. با خودم فکر کردم قرار است با این همه علاقه نسبت به اصول نظری تئاتر در درونم وجود دارد چه کنم؟ چه مفری برای بازتاب این عطش دارم؟ پس مسیر معمول را برگزیدم و در سن بیست و دو سالگی تبدیل به پرشور ترین و مشتاق ترین معلم بازیگری شدم که وجود داشت.» اما دیوید ممت کیست و چگونه به این شهرت رسیده؟ چه مسیری را طی کرده و اکنون در کجا ایستاده است؟
دیوید آلن ممت در روز 30 نوامبر سال 1947 در شیکاگو متولد شد. مادرش معلم مدرسه و پدرش وکیل بود با این حال هرگز نگاه جدی به تحصیل نداشت و دوران خوبی را در مدرسه سپری نکرد. وی در جایی گفته: «من تمام سواد و دانشم را مدیون کتابخانه عمومی شیکاگو هستم. در طبقه سوم آنجا بود که شیفته ی آموختن شدم و هر روز بر معلوماتم اضافه شد. این کتابخانه، مادر خوانده من است.» خانواده اش ناآرام بود و طلاق والدین در دوران کودکی برایش روز های سختی را رقم زد. خشم و ناراحتی ناشی از این اتفاق، بعد ها به هنرش راه پیدا کرد و به شکل کلمات تهاجمی در متونش نمود یافت. او اتوبیوگرافی خود در دوران تلخ کودکی اش را در نمایش نامه ی "نوشته رمزی (Cryptogram)" آورده است.
ممت در سال 1964 از کالج گودارد فارق التحصیل شد. به گفته ی خودش: «بدون هیچ مهارت و بارقه ای از استعداد!» در سال های بعد او شغل های زیاد و متنوعی را تجربه کرد که هر یک به نوعی در آثارش منعکس شده اند. اولین نمایش نامه اش را به شکلی کاملا اتفاق در سال 1970 به صحنه برد. ماجرا آن بود که برای بدست آوردن شغلی در تئاتر، خود را نویسنده معرفی کرد و اتفاقا در مصاحبه هم پذیرفته شد! اما در واقع نوشته ای نداشت که بتواند با آن به صحنه برود؛ پس دست به کار شد و نمایش نامه ی تک پرده ای «Lakeboat» را بر اساس شغل نیمه وقتی که در دوران دانشجویی در نیروی دریایی داشت نوشت. او این نمایش نامه را در سال 1980 بازنویسی کرد و دوباره به صحنه برد. نوشتن در کنار کادرگردانی و بازیگری، دغدغه اش شد. بعد از مدتی کوتاه که دوران سختی را در تئاتر گذراند در سال 1974، جایزه جوزف جفرسون را دریافت کرد. این جایزه به بهترین نمایش های محلی تعلق می گرفت. سال های بعد آثارش جوایز بیشتری گرفتند و مسیر نمایش نامه نویسی برایش هموارتر شد.
ممت در دهه هشتاد مجذوب سینما شد. سینما رسانه ی محبوب دوران کودکی اش بود. او فیلم نامه های متعددی نوشت و چندبار هم به عنوان کارگردان مشغول شد. در همین سال ها یادداشت ها و مقالاتش را گردآوری کرد و در دو کتاب «نوشتن در رستوران» و «وسواس ها» را به چاپ رساند.
او در مقدمه ی کتاب «نوشتن در رستوران» آورده: «وقتی بیست ساله بودم به محله ی نمایش ]یک مدرسه تئائر در نیویورک[ می رفتم. در آنجا تماما تلاش شان را کردند تا در مغز من و دیگر هنرجویان فرو کنند، تئاتر زیبایی واحد و یکپارچه ای دارد. به این معنا که تمام جنبه های یک نمایش اعم از طراحی، اجرا، نور، دراماتوژی و... باید تابع ایده ی اصلی نمایش باشد. در مدرسه ی تئاتر به ما یاد دادند هدف از اجرای یک نمایش، آوردن روح زندگی انسان به صحنه، به وسیله ی بازیگران است. این چیزی نبود که قانعم کند. پس خیلی زود خودم را از این تعهدات دست و پاگیز و تفکرات بسته خلاص کردم.» (ممت 8:1985(
ممتت هنرمندی است که امضای شخصی خودش را در متن هایش دارد. شیوه ی نگارش او با عنوان «کلام ممت» در بین منتقدان تئاتر شناخته می شود. او برای وزن واژه ها ارزش زیادی قائل است و معتقد است تماشاگر، آهنگ و ریتم کلمات را بیش از حرکات بازیگر بر صحنه درک می کند. سبک گفتارنویسی او صریح، شور انگیز، زیرگانه و بر چارچوبی منضبط استوار است. وقتی از وی درباره ی این شیوه ی دیالوگ نویسی سئوال شد، جواب کوتاهی داد: «در دوران کودکی، در خانه تلویزیون نداشتیم. عصر ها تنها تفریح ما این بود که دور هم بشینیم و با استفاده از کلمات که اغلب هم وحشیانه و نا فرم بودند، حس و حالمان را به یکدیگر منتقل کنیم.»
در سال 2009 ممت به تالار مشاهیر آمریکا (American Theatre Hall of Fame) پیوست. او همچنین در سال 2010 موفق به کسب جایزه PEN/Laura Pels International Foundation for Theatre Award شد که به او لقب استاد بزرگ تئاتر آمریکا را عطا کرد.
برخی منتقدان تئاتر گرچه همواره از مردسالارانه بودن آثار ممت یاد کرده اند اما نمیتوان این حقیقت را انکار کرد که او نویسنده ای است اخلاق گرا، با قلمی قوی و تاثیر گذار.
۱
۰
۰۲/۱۲/۲۶
